Kỹ năng tập trung là những năng lực trí óc cho phép học sinh hướng và giữ sự chú ý vào một việc. Chúng gồm khả năng chú ý chọn lọc, kiểm soát bốc đồng, sự kiên trì với nhiệm vụ và khả năng bỏ qua những thứ gây xao nhãng. Đây không phải những đặc điểm cố định. Chúng dạy được, luyện được và làm mạnh được ở bất kỳ độ tuổi nào.
Nhiều phụ huynh nghĩ tập trung chỉ là chuyện ý chí. Đây là một hiểu lầm rất phổ biến. Không có sự hỗ trợ có cấu trúc, trẻ khó hình thành được những thói quen tập trung dẫn tới kết quả học tập tốt. Tại Trường Quốc tế ABC (ABCIS), chúng tôi tận mắt thấy việc rèn sự tập trung một cách có chủ đích thay đổi phong độ học sinh ra sao.
Bài viết này nói về những kỹ năng tập trung hiệu quả nhất mà học sinh nào cũng cần. Bạn sẽ tìm thấy những chiến lược then chốt, những kỹ thuật thực tế cho lớp học, và hướng dẫn cho cả thầy cô lẫn cha mẹ.
Mục lục
- Những điểm chính
- Kỹ năng tập trung là gì và vì sao quan trọng?
- 5 chiến lược then chốt để cải thiện sự tập trung
- 5 kỹ năng tập trung học sinh nào cũng nên rèn
- Cách giáo viên xây sự tập trung trong lớp
- Cách cha mẹ hỗ trợ tại nhà
- ABCIS đồng hành ra sao
- Một khoản đầu tư dài hạn cho thành công của con
- Câu hỏi thường gặp
Những điểm chính
- Kỹ năng tập trung là những năng lực nhận thức rèn được, không phải nét tính cách.
- Nếp sinh hoạt có cấu trúc, những quãng nghỉ vận động và môi trường ít xao nhãng cải thiện đáng kể khả năng tập trung.
- Giáo viên chia nhỏ tiết học và dùng lối học chủ động giữ được học sinh gắn bó lâu hơn.
- Cha mẹ giữ vai trò then chốt bằng cách làm gương về thói quen tập trung và giới hạn thời gian màn hình ở nhà.
- Những trường đưa việc rèn tập trung vào nếp hằng ngày đều thấy kết quả học tập cải thiện đo được.
Kỹ năng tập trung là gì và vì sao quan trọng?
Kỹ năng tập trung là một nhóm năng lực nhận thức cho phép học sinh tập trung vào thông tin có liên quan. Chúng lọc bỏ những thứ gây xao nhãng, duy trì sự chú ý theo thời gian và chuyển hướng chú ý khi cần. Các nhà nghiên cứu thường xếp chúng vào nhóm rộng hơn là chức năng điều hành.
Những năng lực này quan trọng vì chúng là nền của mọi việc học. Một học sinh không tập trung được sẽ chật vật khi tiếp thu khái niệm mới. Em sẽ thấy khó hơn khi làm theo hướng dẫn, khi hoàn thành bài tập và khi giữ lại kiến thức cho kỳ đánh giá.
Các loại chú ý
- Chú ý có chủ đích là khả năng phản ứng với một kích thích cụ thể.
- Chú ý duy trì cho phép trẻ bám vào một việc trong khoảng thời gian dài.
- Chú ý chọn lọc giúp học sinh lọc bỏ tiếng ồn và những thứ không liên quan.
Còn có chú ý phân chia, tức xử lý hai việc cùng lúc. Cuối cùng, chú ý luân phiên là khả năng chuyển giữa các việc một cách mượt mà. Mỗi loại đều có vai trò riêng trong thành công ở lớp.
Nghiên cứu nói gì
Một nghiên cứu năm 2020 công bố trên International Journal of Environmental Research and Public Health cho thấy 12 tuần rèn tập trung có cấu trúc đã cải thiện đáng kể cả khả năng chú ý có chủ đích lẫn chú ý chọn lọc ở học sinh tiểu học. Nghiên cứu này có 82 em, chia thành hai nhóm.
Kết quả đó củng cố một nguyên tắc đơn giản: tập trung là một kỹ năng đáp lại việc luyện tập có chủ đích.
5 chiến lược then chốt để cải thiện sự tập trung
Sự tập trung mạnh hơn không tự nhiên mà có. Nó cần những chiến lược có chủ đích được áp dụng đều đặn. Dưới đây là những cách hiệu quả nhất được nghiên cứu giáo dục ủng hộ.
1. Tạo môi trường học ít xao nhãng
Không gian vật lý nơi trẻ học định hình khả năng tập trung của em. Bàn bừa bộn, phòng ồn ào và thiết bị trong tầm với là những kẻ giết sự tập trung phổ biến. Một góc làm việc yên tĩnh, gọn gàng gửi tín hiệu tới não rằng đã tới lúc làm việc.
Cha mẹ nên dành riêng một khu học ở nhà. Khu này nên tránh xa tivi, những thiết bị không cần thiết và lối đi lại trong nhà. Việc dùng đều đặn cùng một góc yên tĩnh sẽ xây nên mối liên hệ trong đầu giữa không gian đó và trạng thái tập trung.
Bài liên quan: 11 loại không gian học tập giúp học sinh gắn bó hơn
2. Chia thời gian học thành từng khối
Kỹ thuật Pomodoro là một trong những phương pháp quản lý thời gian phổ biến nhất với học sinh. Nó gồm những khối làm việc tập trung 25 phút, tiếp theo là năm phút nghỉ ngắn. Sau bốn khối thì nghỉ dài hơn, khoảng 15 tới 20 phút.
Cách này hiệu quả vì nó khớp với chu kỳ chú ý tự nhiên của não. Học sinh nhỏ có thể hợp hơn với những khối ngắn 10 tới 15 phút. Điều then chốt là xây sức bền dần dần theo thời gian.
3. Đưa vào chánh niệm và bài tập thở
Các bài tập chánh niệm giúp học sinh nhận ra khi sự chú ý của mình trôi đi. Vài nhịp thở đơn giản ở đầu tiết học có thể làm dịu hệ thần kinh và chuẩn bị cho não bước vào việc học.
Ngay cả hai phút thở sâu có hướng dẫn trước buổi học cũng đã được ghi nhận là cải thiện hành vi tập trung vào nhiệm vụ. Những trường đưa chánh niệm vào nếp hằng ngày báo cáo ít gián đoạn về hành vi hơn và mức độ gắn bó cao hơn.
4. Khuyến khích vận động đều đặn
Vận động thể chất là một trong những công cụ mạnh nhất để cải thiện sự tập trung. Tập luyện làm tăng lưu lượng máu lên não và giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và norepinephrine. Cả hai chất này đều giữ vai trò thiết yếu trong việc điều tiết sự chú ý.
Những quãng nghỉ vận động ngắn giữa các tiết học, thường gọi là brain break, giúp học sinh khởi động lại sự chú ý. Những hoạt động như giãn cơ, nhảy tại chỗ hay đi bộ một vòng ngoài trời có thể phục hồi khả năng tập trung cho khối học tiếp theo.
5. Ưu tiên giấc ngủ và dinh dưỡng
Thiếu ngủ tác động tiêu cực trực tiếp tới khả năng chú ý. Nghiên cứu cho thấy học sinh tích lũy nợ ngủ có quãng tập trung ngắn hơn rõ rệt. Nợ càng lớn thì tác động lên sự tập trung càng nặng.
Dinh dưỡng hợp lý cũng nâng đỡ chức năng nhận thức. Một bữa sáng giàu đạm và tinh bột phức cho năng lượng ổn định cho buổi học sáng. Việc uống đủ nước cũng quan trọng không kém. Ngay cả tình trạng thiếu nước nhẹ cũng có thể làm giảm khả năng tập trung của trẻ.
5 kỹ năng tập trung học sinh nào cũng nên rèn
Ngoài những chiến lược chung, còn có những kỹ năng tập trung cụ thể mà học sinh nên chủ động luyện. Những kỹ năng này là những viên gạch của việc tự học có kỷ luật.
1. Khởi động nhiệm vụ
Nhiều học sinh chật vật không phải với chính công việc, mà với việc bắt đầu. Khởi động nhiệm vụ là khả năng bắt tay vào việc mà không trì hoãn quá mức. Dạy trẻ chia bài tập lớn thành những bước nhỏ, xử lý được sẽ khiến việc bắt đầu bớt đáng sợ.
2. Kiểm soát bốc đồng
Kiểm soát bốc đồng là khả năng cưỡng lại những thứ gây xao nhãng và giữ đúng hướng. Học sinh có khả năng này tốt thì cưỡng được cơn thôi thúc kiểm tra điện thoại, tán chuyện với bạn hay nhảy sang một việc dễ hơn. Kỹ năng này mạnh dần lên nhờ luyện tập đều đặn và kỳ vọng rõ ràng.
3. Trí nhớ làm việc
Trí nhớ làm việc là không gian trong đầu nơi học sinh giữ và xoay chuyển thông tin. Một trí nhớ làm việc tốt cho phép trẻ làm theo hướng dẫn nhiều bước mà không lạc mất mạch. Những hoạt động như tính nhẩm, trò chơi trí nhớ và tóm tắt văn bản đều làm mạnh kỹ năng này.
4. Kiên trì theo mục tiêu
Đây là khả năng đặt ra một mục tiêu và theo đuổi tới cùng bất chấp trở ngại. Học sinh rèn được tính kiên trì thì ít khi bỏ cuộc khi công việc trở nên khó. Việc đặt những mốc nhỏ, làm được sẽ giúp xây năng lực này theo thời gian.
Bài liên quan: Cách lập mục tiêu SMART cho học sinh trung học
5. Siêu nhận thức
Siêu nhận thức nghĩa là nghĩ về chính cách nghĩ của mình. Học sinh luyện được điều này thì nhận ra khi sự chú ý của mình đang nhạt dần. Các em học cách áp dụng những chiến lược tự chỉnh, chẳng hạn đọc lại một đoạn hoặc nghỉ ngắn trước khi quay lại với bài.
Cách giáo viên xây sự tập trung trong lớp
Giáo viên có ảnh hưởng rất lớn tới mức độ tập trung của học sinh. Cấu trúc một tiết học, nhịp truyền đạt và loại hoạt động đều góp phần vào sự gắn bó của học sinh.
1. Chia tiết học thành những đoạn ngắn
Những bài giảng dài, không ngắt quãng là kẻ thù của sự tập trung, nhất là với học sinh nhỏ. Chia tiết học thành những đoạn 10 tới 15 phút với hoạt động đa dạng sẽ giữ mức chú ý cao. Mỗi đoạn nên trộn giữa nghe, thảo luận và làm bằng tay.
2. Dùng các kỹ thuật học chủ động
Học chủ động giữ cho đầu óc học sinh luôn tham gia. Những kỹ thuật như nghĩ bắt cặp chia sẻ, dạy lại cho bạn và bỏ phiếu nhanh trong lớp buộc học sinh phải xử lý thông tin thay vì thụ động tiếp nhận. Khi phải phản hồi, sự chú ý của các em sắc lại.
3. Đưa hướng dẫn rõ ràng và tín hiệu trực quan
Hướng dẫn mơ hồ làm hao sự tập trung. Giáo viên nên nêu kỳ vọng thật rõ và dùng công cụ trực quan để nhấn lại các bước quan trọng. Danh sách việc trên bảng, thẻ nhiệm vụ phân màu và đồng hồ đếm ngược nhìn thấy được đều giúp học sinh giữ được phương hướng.
4. Ghi nhận tích cực
Việc ghi nhận hành vi tập trung khuyến khích học sinh lặp lại nó. Lời khen cụ thể hiệu quả hơn lời động viên chung chung. Nói em đã tập trung suốt cả bài đọc thì hiệu quả hơn nhiều so với một câu giỏi lắm.
Cách cha mẹ hỗ trợ tại nhà
Cha mẹ là những người thầy đầu tiên của trẻ về thói quen tập trung. Môi trường trong nhà, nếp sinh hoạt hằng ngày và ranh giới về thời gian màn hình đều định hình khả năng tập trung của con ở trường.
1. Làm gương về hành vi tập trung
Trẻ học bằng cách quan sát người lớn. Nếu cha mẹ thường xuyên đọc một cuốn sách mà không ngó điện thoại, đứa trẻ tiếp nhận thông điệp rằng sự chú ý bền bỉ là chuyện bình thường và có giá trị. Làm gương về sự tập trung là một trong những công cụ mạnh nhất mà gia đình có.
2. Giữ nếp sinh hoạt đều đặn
Nếp sinh hoạt dễ đoán giảm mệt mỏi vì phải quyết định liên tục và giúp não chuyển sang chế độ làm việc dễ hơn. Một giờ làm bài cố định, một giờ đi ngủ nhất quán và lịch ăn uống đều đặn đều góp phần vào sự tập trung tốt hơn suốt cả ngày.
3. Quản lý thời gian màn hình một cách có cân nhắc
Thời gian màn hình quá nhiều làm vụn sự chú ý. Nghiên cứu liên tục cho thấy mối liên hệ giữa việc dùng màn hình giải trí nhiều với khả năng tập trung giảm ở những việc ngoài màn hình. Đặt ranh giới rõ ràng cho việc dùng thiết bị, nhất là trước giờ làm bài và trước giờ ngủ, sẽ bảo vệ khả năng tập trung sâu của trẻ.
4. Khuyến khích làm một việc một lúc
Làm nhiều việc cùng lúc là một chuyện hoang đường về sự tập trung. Khi học sinh nhảy qua lại giữa bài tập, mạng xã hội và âm nhạc, mỗi lần chuyển đều tốn năng lượng trí óc. Hãy khuyến khích con làm xong một việc rồi mới sang việc kế tiếp. Thói quen này xây nên kiểu tập trung sâu dẫn tới việc học thật sự.
ABCIS đồng hành ra sao
Tại Trường Quốc tế ABC (ABCIS), kỹ năng tập trung được phát triển qua nếp lớp học hằng ngày và môi trường học tập giàu nâng đỡ. Học sinh được khuyến khích xây những thói quen tập trung giúp các em thành công cả về học tập lẫn về con người.
ABCIS giúp học sinh giữ tập trung thế nào
- Hoạt động chánh niệm ở đầu tiết học giúp học sinh lắng lại và chuẩn bị cho việc học.
- Những quãng nghỉ vận động có cấu trúc giữa các nhiệm vụ giúp duy trì năng lượng và mức chú ý.
- Cách dạy phù hợp với từng độ tuổi nâng đỡ khả năng tập trung ở mọi giai đoạn phát triển.
- Những hoạt động lớp học cuốn hút khuyến khích sự tham gia chủ động và tập trung bền.
- Giáo viên biết nâng đỡ dẫn dắt học sinh xây khả năng tự điều chỉnh và thói quen tự học.
Xây thói quen học suốt đời
Tại ABCIS, chúng tôi tin sự tập trung là một kỹ năng có thể làm mạnh theo thời gian. Bằng cách kết hợp những thực hành giáo dục dựa trên nghiên cứu với một môi trường học tập giàu quan tâm, học sinh dần phát triển:
- Khả năng tập trung tốt hơn
- Tính tự kỷ luật vững hơn
- Sự tự tin trong học tập cao hơn
- Sức bền học thuật lớn hơn
Những năng lực này nâng đỡ học sinh không chỉ trong lớp học mà trong cả đời sống hằng ngày.
Tìm hiểu việc học tại ABCIS
Hãy tìm hiểu thêm về cách Trường Quốc tế ABC (ABCIS) giúp học sinh phát triển sự tập trung, sự tự tin và những kỹ năng học suốt đời.
- Cơ sở Trung Sơn: #152-158, Đường số 1, Trung Sơn, xã Bình Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Cơ sở Nhà Bè: #2, Đường số 9, Tân An Huy, xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Điện thoại: +84 (0)28 7308 1828
- Email: office@theabcis.com
Một khoản đầu tư dài hạn cho thành công của con
Kỹ năng tập trung không phải thứ xa xỉ. Chúng là công cụ thiết yếu cho thành tích học tập, cho sự trưởng thành cá nhân và cho thành công nghề nghiệp về sau. Học sinh rèn được khả năng tập trung vững vàng thì làm tốt hơn trong lớp và chuẩn bị tốt hơn cho những đòi hỏi của bậc học cao lẫn đời sống nghề nghiệp.
Tin tốt là sự tập trung rèn được. Với những cách làm đúng ở trường và ở nhà, đứa trẻ nào cũng có thể làm mạnh khả năng chú ý của mình và xây những thói quen nâng đỡ việc học sâu. Điều đó cần sự kiên nhẫn, sự đều đặn và một môi trường biết nâng đỡ.
Sẵn sàng cho con lợi thế về sự tập trung? Hãy tìm hiểu thêm về cách ABCIS phát triển những kỹ năng tập trung cốt lõi ở mỗi học sinh. Hãy liên hệ bộ phận tuyển sinh hôm nay để khám phá điều làm nên khác biệt trong cách chúng tôi đồng hành cùng sự phát triển của học sinh.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ năng tập trung là gì?
Kỹ năng tập trung là những năng lực nhận thức giúp học sinh hướng, duy trì và chuyển sự chú ý của mình. Chúng gồm chú ý chọn lọc, kiểm soát bốc đồng, trí nhớ làm việc, khởi động nhiệm vụ và siêu nhận thức. Những kỹ năng này thiết yếu cho việc học hiệu quả và có thể cải thiện qua luyện tập.
Nên bắt đầu rèn từ mấy tuổi?
Trẻ có thể bắt đầu phát triển những kỹ năng tập trung cơ bản từ khoảng ba hoặc bốn tuổi. Những hoạt động như ghép hình đơn giản, trò chơi lắng nghe và những nhiệm vụ ngắn có cấu trúc đều giúp trẻ nhỏ luyện việc chú ý. Độ phức tạp nên tăng dần khi trẻ lớn lên.
Con tập trung được bao lâu là bình thường?
Một hướng dẫn tham khảo phổ biến là hai tới năm phút cho mỗi tuổi. Một em năm tuổi có thể tập trung 10 tới 25 phút, còn một em mười tuổi có thể duy trì 20 tới 50 phút. Các khoảng này thay đổi tùy theo nhiệm vụ, mức độ hứng thú và môi trường.
Thời gian màn hình có ảnh hưởng không?
Có. Thời gian màn hình giải trí quá nhiều đã được ghi nhận là gắn với quãng chú ý ngắn lại ở trẻ. Nội dung số có nhịp nhanh huấn luyện não bộ chờ đợi sự kích thích liên tục. Việc giới hạn thời gian màn hình và khuyến khích những hoạt động đòi hỏi nỗ lực bền có thể giúp khôi phục thói quen tập trung lành mạnh.
Cha mẹ hỗ trợ thế nào?
Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng cách tạo một góc học yên tĩnh, giữ nếp sinh hoạt đều đặn, làm gương về hành vi tập trung và giảm bớt những thứ gây xao nhãng trong giờ làm bài. Khuyến khích làm một việc một lúc và khen ngợi nỗ lực bền bỉ cũng là những cách rất hiệu quả.
Vận động có giúp ích không?
Có. Vận động thể chất làm tăng lưu lượng máu lên não và giải phóng những chất dẫn truyền thần kinh nâng đỡ sự chú ý. Ngay cả những quãng nghỉ vận động ngắn giữa các buổi học cũng có thể nâng rõ khả năng tập trung của học sinh cho nhiệm vụ tiếp theo.
