Nhìn con học thuộc dữ kiện mà không thật sự hiểu là điều khiến nhiều phụ huynh nản lòng. Các phương pháp học tập chủ động thay đổi trải nghiệm đó bằng cách kéo học sinh vào việc suy nghĩ, đặt câu hỏi và vận dụng kiến thức, thay vì chỉ ngồi tiếp nhận.
Tại Trường Quốc tế ABC (ABCIS), giáo viên nuôi dưỡng lối học chủ động qua các nhiệm vụ nhóm, việc giải quyết vấn đề có thật và thói quen nhìn lại cách mình học. Cách làm này nâng đỡ sự tự tin, tính tò mò và khả năng học có mục đích của từng đứa trẻ.
Bài viết này điểm qua những phương pháp học tập chủ động thiết thực và cách chúng giúp con tiến bộ trong học tập lẫn trưởng thành cá nhân, để bạn chọn được môi trường nơi việc học có ý nghĩa diễn ra mỗi ngày.
Mục lục
- Những điểm chính
- Phương pháp học tập chủ động là gì?
- Bằng chứng: nghiên cứu thật sự nói gì
- Ba thành phần: tham gia, suy ngẫm, vận dụng
- 10 phương pháp được dùng nhiều nhất trong lớp học hiện đại
- Học chủ động ở từng độ tuổi trông ra sao
- ABCIS đưa học tập chủ động vào đời sống lớp học thế nào
- Hỗ trợ việc học chủ động tại nhà
- Những hiểu lầm thường gặp
- Nuôi dưỡng thế hệ biết nghĩ tiếp theo
- Câu hỏi thường gặp
Những điểm chính
- Học chủ động nghĩa là học sinh làm gì đó với kiến thức, thay vì chỉ nhận lấy nó.
- Bằng chứng mạnh nhất đến từ Freeman và cộng sự (2014), một nghiên cứu tổng hợp 225 công trình. Kết quả thi tăng lên và tỷ lệ trượt giảm xuống khi dùng phương pháp chủ động.
- Học chủ động hiệu quả có ba phần: tham gia, suy ngẫm và vận dụng. Chỉ hoạt động thôi thì chưa đủ.
- Phương pháp thay đổi theo độ tuổi. Thứ hiệu quả với trẻ năm tuổi khác hẳn thứ cuốn hút học sinh mười sáu tuổi.
- Học chủ động hỗ trợ kết quả thi chứ không cạnh tranh với nó.
- Tại Trường Quốc tế ABC (ABCIS), những phương pháp này chạy xuyên suốt chương trình Anh quốc, từ mầm non tới Sixth Form.
Phương pháp học tập chủ động là gì?
Phương pháp học tập chủ động là những cách dạy đòi hỏi học sinh tham gia vào việc dựng nên hiểu biết của chính mình, thay vì hấp thụ nó. Học sinh giải quyết vấn đề, bàn luận ý tưởng, giải thích khái niệm cho bạn và áp dụng kiến thức vào tình huống lạ.
Ý tưởng nền tảng ở đây là kiến tạo. Người học xây kiến thức mới lên trên những gì đã có, nghĩa là họ phải tự làm cho nó có nghĩa chứ không chỉ nhận về. Chúng tôi phân tích kỹ hai cách tiếp cận này trong bài so sánh học tập chủ động và thụ động.
Bằng chứng: nghiên cứu thật sự nói gì
Người ta hay bênh vực học tập chủ động bằng con số nói rằng học sinh nhớ 10% những gì nghe và 75% những gì thực hành. Những con số đó đến từ kim tự tháp học tập, vốn không có cơ sở thực nghiệm nào. Không nên tin chúng, và chúng tôi không dùng chúng.
Bằng chứng thật thì mạnh hơn và cũng thú vị hơn.
Freeman và cộng sự (2014), công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences, đã phân tích 225 nghiên cứu riêng biệt so sánh học tập chủ động với giảng bài truyền thống. Kết quả thi tăng 0,47 độ lệch chuẩn khi dùng phương pháp chủ động. Tỷ lệ trượt giảm từ 34% xuống 22%. Học sinh chỉ được dạy bằng giảng bài có nguy cơ trượt cao gấp 1,5 lần.
Một lưu ý trung thực. Nghiên cứu đó xem xét các khóa khoa học, kỹ thuật và toán bậc đại học, không phải lớp tiểu học hay trung học. Hướng của kết luận thì khớp với những gì chúng tôi thấy ở trường, nhưng không nên bê nguyên con số sang một tiết học lớp 6. Ai nói khác đi là đang thổi phồng.
Ba thành phần: tham gia, suy ngẫm, vận dụng
Một hiểu lầm phổ biến là học chủ động chỉ có nghĩa là giữ cho trẻ bận rộn. Không phải vậy. Một lớp học ồn ào vẫn có thể hoàn toàn thụ động.
Học chủ động hiệu quả có ba thành phần. Bỏ đi bất kỳ phần nào thì phương pháp cũng hỏng.
| Thành phần | Điều gì diễn ra | Nếu thiếu |
|---|---|---|
| Tham gia | Học sinh làm gì đó với nội dung: bàn luận, đặt câu hỏi, dựng, tranh luận | Tiết học chỉ là một bài giảng có gắn thêm vài hoạt động |
| Suy ngẫm | Học sinh nghĩ lại xem mình đã hiểu gì và chưa hiểu gì | Hoạt động mà không có học. Bận rộn nhưng hời hợt |
| Vận dụng | Học sinh dùng kiến thức trong một bối cảnh mới | Kiến thức sống qua bài kiểm tra rồi thôi |
Khi một trường nói họ dạy theo lối chủ động, câu hỏi đáng hỏi không phải là trẻ có bận rộn không. Mà là trẻ có được yêu cầu suy ngẫm và vận dụng hay không.
10 phương pháp được dùng nhiều nhất trong lớp học hiện đại
Mỗi phương pháp dưới đây đều kèm hình dung thực tế trong lớp. Giáo viên có nghề sẽ trộn chúng với nhau chứ không dựa vào mỗi một cách.
1. Nghĩ, bắt cặp, chia sẻ
Đây là gì: Học sinh tự nghĩ về một câu hỏi, bàn với bạn cùng cặp, rồi chia sẻ trước lớp.
Thực tế: Trong tiết toán lớp 4, giáo viên hỏi vì sao hình chữ nhật cũng là hình bình hành. Mọi học sinh viết câu trả lời trước khi bất kỳ ai lên tiếng. Các cặp so sánh với nhau. Sau đó lớp mới thảo luận.
Vì sao hiệu quả: Nhờ bước riêng tư đặt lên trước. Những em ít nói bước vào cuộc thảo luận khi đã có sẵn một ý, nên không phải vừa nghĩ vừa tranh nhau nói.
2. Ghép mảnh
Đây là gì: Lớp chia thành các nhóm. Mỗi nhóm nắm thật kỹ một phần của chủ đề, rồi chia lại sao cho nhóm mới nào cũng có một chuyên gia của từng phần.
Thực tế: Trong tiết lịch sử lớp 8 về Cách mạng Công nghiệp, một nhóm tìm hiểu điều kiện nhà máy, nhóm khác lo giao thông, nhóm khác lo y tế công cộng. Khi chia lại, mỗi em phải dạy phần của mình cho những bạn chưa học phần đó.
Vì sao hiệu quả: Không ai đứng ngoài được. Nếu một em không nắm được phần của mình, nhóm mới sẽ thủng một mảng kiến thức. Chính sự phụ thuộc lẫn nhau tạo ra động lực.
3. Điểm mù mờ nhất
Đây là gì: Cuối tiết học, học sinh viết ra một điều mình thấy chưa rõ nhất.
Thực tế: Sau tiết hóa lớp 10 về liên kết ion, học sinh nộp một câu về điều còn làm mình rối. Tối đó giáo viên đọc hết và sắp lại tiết sau quanh ba lỗ hổng phổ biến nhất.
Vì sao hiệu quả: Nó phơi ra chỗ hiểu sai trước kỳ thi chứ không phải sau. Nó cũng chỉ mất hai phút, và đó là lý do đây là một trong số ít cách mà giáo viên duy trì được lâu dài.
4. Lớp học đảo ngược
Đây là gì: Học sinh tiếp cận nội dung mới ở nhà. Thời gian trên lớp dành cho hỏi đáp, thảo luận và vận dụng.
Thực tế: Học sinh Sixth Form môn kinh tế xem một video ngắn giải thích độ co giãn của giá trước tiết học. Cả tiết được dùng để áp dụng khái niệm đó vào dữ liệu thị trường thật.
Vì sao hiệu quả: Nó chuyển phần khó nhất của việc học, tức phần vận dụng, vào đúng căn phòng có giáo viên. Bài tập về nhà kiểu cũ làm điều ngược lại.
5. Dạy lại cho bạn
Đây là gì: Học sinh giải thích một khái niệm cho bạn cùng lớp.
Thực tế: Một em lớp 6 đã hiểu phép chia dài giải thích cách làm của mình cho một nhóm nhỏ, trong khi giáo viên lắng nghe để bắt lỗi trong cách giải thích chứ không phải trong phép tính.
Vì sao hiệu quả: Giải thích buộc bạn phải sắp xếp lại hiểu biết của chính mình. Giáo viên cũng nghe được chính xác chỗ lập luận gãy, thứ mà một đáp án đúng sẽ che mất.
6. Tranh luận và thảo luận có cấu trúc
Đây là gì: Học sinh tìm hiểu và bảo vệ một quan điểm, thường là quan điểm mà bản thân không đồng tình.
Thực tế: Một lớp 9 tranh luận xem một nhân vật lịch sử có chính đáng hay không. Học sinh được bốc phe ngẫu nhiên, nên một nửa phải nói ngược lại điều mình tin.
Vì sao hiệu quả: Bảo vệ một quan điểm mình không đồng ý là một trong số ít cách đáng tin để dựng nên khả năng đặt mình vào chỗ người khác, và nó khiến bằng chứng quan trọng hơn cảm tính.
7. Đóng vai và mô phỏng
Đây là gì: Học sinh nhận vai và ra quyết định bên trong một tình huống giả định.
Thực tế: Học sinh tại hội nghị Mô phỏng Liên Hợp Quốc (MUN) đại diện cho một quốc gia không phải nước mình và phải đàm phán một nghị quyết dưới áp lực thời gian.
Vì sao hiệu quả: Quyết định có hậu quả ngay trong mô phỏng. Học sinh nhớ mình đã quyết gì, và vì sao nó hỏng, lâu hơn nhiều so với nhớ điều được nghe giảng.
8. Vẽ sơ đồ khái niệm
Đây là gì: Học sinh vẽ ra mối liên hệ giữa các ý thay vì liệt kê chúng.
Thực tế: Trước bài kiểm tra sinh học lớp 11, học sinh vẽ sơ đồ nối hô hấp, tuần hoàn và tiêu hóa, rồi so sơ đồ với một bạn.
Vì sao hiệu quả: Lỗ hổng hiện ra. Một em kể được đủ ba hệ nhưng không vẽ nổi đường nối giữa chúng đã để lộ điều mà một danh sách sẽ giấu đi.
9. Nghiên cứu tình huống
Đây là gì: Học sinh phân tích một tình huống có thật hoặc giống thật rồi bảo vệ một hướng hành động.
Thực tế: Một lớp kinh doanh Sixth Form mổ xẻ một công ty đã thất bại, chỉ ra các thời điểm ra quyết định và tranh luận xem lẽ ra nên làm khác thế nào.
Vì sao hiệu quả: Không có đáp án ở cuối sách. Học sinh phải bảo vệ một phán đoán, và đó chính là năng lực mà phần lớn bài thi A Level lẫn đại học thật sự chấm.
10. Đi xem triển lãm bài làm
Đây là gì: Bài làm của học sinh được trưng lên. Các bạn đi vòng quanh, xem và để lại nhận xét viết tay.
Thực tế: Học sinh lớp 7 treo bài thiết kế của mình lên tường. Mỗi em để lại một nhận xét cụ thể trên ba bài của bạn khác.
Vì sao hiệu quả: Nhận xét trở thành một kỹ năng để luyện chứ không còn là việc riêng của giáo viên. Việc đi lại cũng giúp học sinh nhỏ giữ được sự tập trung.
Hai phương pháp nữa cũng đáng nhắc nhưng đã có bài riêng: học tập dựa trên vấn đề, nơi học sinh xử lý một vấn đề thật kéo dài nhiều tuần, và học tập qua thực hành, nơi hiểu biết được dựng nên từ trải nghiệm trực tiếp.
Học chủ động ở từng độ tuổi trông ra sao
Nguyên tắc thì đúng với mọi lứa tuổi. Phương pháp thì không.
Mầm non và tiểu học
Trẻ nhỏ học qua chơi, qua vận động và qua kể chuyện. Các cách chủ động ở đây gồm đóng kịch, xây dựng và hoạt động giác quan, làm thành từng đợt ngắn. Nghĩ, bắt cặp, chia sẻ và Điểm mù mờ nhất đều dùng được từ khoảng lớp 2. Bài của chúng tôi về chương trình mầm non EYFS nói rõ giai đoạn này bắt đầu ra sao.
Trung học
Học sinh lớn hơn xử lý được Ghép mảnh, tranh luận và nghiên cứu tình huống. Các em hưởng lợi từ việc được chọn và được tin tưởng với quyền tự chủ của học sinh thật sự. Đến Key Stage 4, các phương pháp chủ động đang làm đúng công việc của kỳ thi: áp dụng, đánh giá và lập luận.
ABCIS đưa học tập chủ động vào đời sống lớp học thế nào
Tại Trường Quốc tế ABC (ABCIS), học tập chủ động không phải một chương trình gắn thêm. Đó là cách chúng tôi dạy chương trình Anh quốc, từ mầm non cho tới Sixth Form.
Trong lớp của chúng tôi, bạn sẽ thấy học sinh tranh luận, dựng, thuyết trình và giải thích cho nhau. Bạn cũng sẽ thấy các em làm việc trong im lặng, bởi suy ngẫm là một phần của phương pháp chứ không phải sự đi chệch khỏi nó.
Một phần khiến điều này chạy được nằm ở cấu trúc chứ không phải ở sư phạm:
- Sĩ số nhỏ. Ghép mảnh và dạy lại cho bạn phụ thuộc vào việc giáo viên nghe được lập luận của từng em. Trong một lớp bốn mươi người, điều đó là không thể.
- Mô phỏng Liên Hợp Quốc (MUN). Học sinh của chúng tôi đại diện cho những quốc gia không phải nước mình, nghiên cứu những lập trường có thể mình không đồng tình, và đàm phán dưới áp lực thời gian thật.
- House Teams. Dalat Dragons, Hanoi Hornets, Mekong Monsters và Saigon Serpents trộn lẫn các khối lớp, nên học sinh lớn thường xuyên dạy các em nhỏ.
- International Award. Chương trình phỏng theo Duke of Edinburgh dành cho lớp 9 đến 13 đặt học sinh vào những tình huống buộc phải tự phán đoán khi không có giáo viên bên cạnh.
Chúng tôi đo xem cách làm này có hiệu quả không chứ không mặc định là có. Chúng tôi dùng CAT4 và GL Assessment để theo dõi tiến bộ so với năng lực, nhờ đó mức độ gắn bó được đo chứ không chỉ được nhìn.
Chúng tôi giữ bốn kỳ thanh tra BSO Outstanding liên tiếp, gần nhất là tháng 1 năm 2024. Mỗi năm, hơn 95% học sinh tốt nghiệp của chúng tôi vào học tại các trường đại học trên khắp thế giới.
- Cơ sở Trung Sơn: #152-158, Đường số 1, Trung Sơn, xã Bình Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Cơ sở Nhà Bè: #2, Đường số 9, Tân An Huy, xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Điện thoại: +84 (0)28 7308 1828
- Email: office@theabcis.com
Hỗ trợ việc học chủ động tại nhà
Ba thói quen mang lại phần lớn lợi ích.
Đừng vội đưa đáp án. Khoảng lặng trước lúc con tự nghĩ ra là điều khó chịu với cha mẹ nhưng lại có ích cho trẻ.
Đổi câu hỏi hôm nay đi học thế nào thành hôm nay con không đồng ý với điều gì, hoặc điều gì con vẫn thấy rối. Câu thứ hai chính là Điểm mù mờ nhất, đem áp dụng ngay ở bàn ăn.
Để con giảng lại cho bạn nghe. Hãy nhờ con dạy bạn một điều con vừa học. Nếu con không dạy được, nghĩa là con chưa học được, và giờ thì cả hai đều biết điều đó.
Những hiểu lầm thường gặp
Một số phụ huynh lo rằng học chủ động thiếu tính nghiêm túc học thuật. Thực tế, bằng chứng ủng hộ mạnh mẽ những phương pháp này. Hãy nói thẳng vài hiểu lầm.
Hiểu lầm 1: chỉ là chơi
Học chủ động có mục đích và có cấu trúc. Giáo viên soạn rất kỹ để đạt mục tiêu chương trình. Niềm vui và sự nghiêm túc học thuật hoàn toàn cùng tồn tại được.
Hiểu lầm 2: chỉ dành cho trẻ nhỏ
Các trường đại học và cả chương trình đào tạo doanh nghiệp ngày càng dùng phương pháp chủ động. Cách tiếp cận này có lợi cho người học ở mọi lứa tuổi. Kỹ năng xây từ sớm sẽ theo học sinh suốt đời.
Hiểu lầm 3: trẻ ít nói sẽ bị bỏ lại
Học chủ động tốt luôn có phần suy ngẫm yên tĩnh và làm việc cá nhân. Giáo viên cân đối giữa hoạt động nhóm và thời gian nghĩ một mình. Kiểu tính cách nào cũng phát triển được.
Nuôi dưỡng thế hệ biết nghĩ tiếp theo
Phương pháp học tập chủ động không phải là bước rời xa sự nghiêm túc học thuật. Đó chính là cách sự nghiêm túc ấy được tạo ra trong một lớp học, nơi rốt cuộc học sinh phải tự nghĩ mà không có giáo viên bên cạnh.
Cách tốt nhất để đánh giá việc dạy của một trường là dự một tiết học, chứ không phải đi một vòng tham quan. Đặt lịch tham quan trường và xem ai là người đang suy nghĩ trong căn phòng đó.
Câu hỏi thường gặp
Học tập chủ động phù hợp với độ tuổi nào?
Học chủ động hợp với mọi lứa tuổi, từ mầm non trở đi. Trẻ nhỏ tham gia qua chơi và khám phá. Cách tiếp cận này mở rộng một cách tự nhiên khi trẻ lớn lên.
Học chủ động có dạy hết được chương trình không?
Có, phương pháp chủ động vẫn truyền tải trọn vẹn chương trình một cách hiệu quả. Giáo viên bảo đảm mọi chuẩn học thuật đều được đáp ứng. Học sinh thường còn vượt kỳ vọng nhờ mức độ gắn bó sâu hơn.
Cách học này ảnh hưởng thế nào tới kết quả thi?
Hiểu sâu dẫn tới làm bài thi tốt hơn. Trẻ nhớ lại thông tin dễ hơn khi đã từng thật sự làm việc với nó. Kỹ năng tư duy phản biện cũng giúp xử lý những câu hỏi phức tạp.
Trẻ nhút nhát có theo được không?
Hoàn toàn được. Giáo viên giỏi luôn cân đối giữa làm nhóm và suy ngẫm cá nhân. Trẻ ít nói thường tự tin dần lên nhờ những hoạt động có nâng đỡ.
Làm sao biết một trường thật sự dạy theo lối chủ động?
Hãy vào thăm lớp và quan sát học sinh đang làm gì. Hãy tìm sự gắn bó, thảo luận và cả sự di chuyển. Hãy hỏi giáo viên về các dự án và về việc học sinh được chọn tới đâu.
ABCIS làm điều này khác biệt ra sao?
ABCIS kết hợp chương trình Anh quốc chặt chẽ với sư phạm học tập chủ động hiện đại. Giáo viên của chúng tôi được đào tạo để dẫn dắt việc học có ý nghĩa. Mỗi đứa trẻ đều được nâng đỡ để đi tới hết khả năng của mình.
