Học tập qua thực hành nghĩa là xây hiểu biết bằng hành động: cầm nắm vật liệu, làm một thí nghiệm, tạo ra một thứ gì đó rồi phát hiện là nó không chạy.
Phần lớn các bài viết dừng ở đó và bảo bạn rằng cách này tốt hơn ngồi nghe. Không phải nghiễm nhiên như vậy. Việc làm tay chân mà không nối được với ý tưởng nằm bên dưới thì chỉ là một hoạt động, và với một đứa trẻ chưa biết nhiều, nó có thể còn tệ hơn một lời giải thích rõ ràng.
Bài viết này nói rõ học tập qua thực hành là gì, điều duy nhất phân tách phiên bản hiệu quả với phiên bản vô ích, và bạn nên hỏi nhà trường điều gì về nó.
Mục lục
- Những điểm chính
- Học tập qua thực hành là gì?
- Cây cầu từ việc làm tới việc hiểu
- Khi học qua thực hành thất bại
- Nhìn lại không phải là phần tùy chọn
- Nó phát huy ở những môn nào
- Nếu con bạn khó chịu với sự bừa bộn và ồn ào
- Nó có hợp với iGCSE và A Level không?
- Hỗ trợ tại nhà
- ABCIS triển khai ra sao
- Làm, rồi mới hiểu
- Câu hỏi thường gặp
Những điểm chính
- Học qua thực hành xây hiểu biết bằng hành động thật, rồi nối hành động đó với ý tưởng trừu tượng.
- Cây cầu là tất cả. Cụ thể, rồi biểu tượng, rồi trừu tượng. Một tiết học dừng lại ở giai đoạn cụ thể là một tiết học chưa xong.
- Việc thực hành không có hướng dẫn có thể làm quá tải người mới và để nguyên chỗ hiểu sai. Điều này có bằng chứng rõ nhưng hiếm khi được thừa nhận.
- Nhìn lại không phải phần tùy chọn. Trải nghiệm mà không nhìn lại chỉ là làm, không phải học.
- Có những trẻ thật sự thấy khó với những việc ồn ào và bừa bộn. Một ngôi trường tốt sẽ điều chỉnh thay vì bắt ép.
Học tập qua thực hành là gì?
Học tập qua thực hành, còn gọi là học qua trải nghiệm, là cách tiếp cận trong đó học sinh xây kiến thức bằng việc làm chứ không chỉ bằng việc nghe. Các em thao tác với vật liệu, thử nghiệm ý tưởng và giải quyết vấn đề bằng cả tay lẫn đầu.
Ý tưởng này không mới. John Dewey lập luận từ năm 1938 rằng giáo dục đến từ trải nghiệm, nhưng ông rất cẩn thận ở một điểm mà phần lớn mọi người quên: ông nhấn mạnh trải nghiệm phải có trọng tâm và có mục đích, không phải làm cho có việc. Piaget cho thấy trẻ khoảng bảy tới mười một tuổi cần vật thật để nắm được những ý mà các em chưa xử lý được ở mức trừu tượng. Bruner mô tả cùng một lộ trình ấy là đi từ hành động, qua hình ảnh, tới ký hiệu.
Tất cả họ đều nói cùng một điều, và đó chính là điều mà nhà trường hay bỏ quên: việc làm là khởi đầu của quá trình, không phải toàn bộ quá trình.
Cây cầu từ việc làm tới việc hiểu
Đây là chỗ khác nhau giữa việc học qua thực hành có hiệu quả và việc học qua thực hành chỉ tạo ra một buổi chiều dễ chịu mà không đọng lại gì.
Việc dạy thực hành tốt đưa trẻ đi qua ba giai đoạn một cách có chủ đích, và giáo viên làm rõ từng mối nối. Người ta thường gọi đây là trình tự cụ thể, biểu tượng, trừu tượng.
| Giai đoạn | Trẻ làm gì | Phân số lớp 5, trong thực tế |
|---|---|---|
| Cụ thể | Cầm nắm một vật thật. Ý tưởng nằm trong tay trẻ trước khi nằm trong đầu. | Gấp những dải giấy thành một phần hai, một phần tư, một phần tám. So sánh chúng bằng tay. |
| Biểu tượng | Vẽ hoặc mô hình hóa điều vừa làm. Vật thật trở thành hình vẽ. | Vẽ sơ đồ thanh thể hiện đúng những quan hệ vừa gấp ra. |
| Trừu tượng | Viết ký hiệu chính thức. Hình vẽ trở thành ký hiệu. | Viết 1/2 = 2/4 = 4/8 và hiểu vì sao, bởi chính tay mình đã gấp ra điều đó. |
Đứa trẻ đã gấp những dải giấy thì hiểu vì sao phương trình đó đúng. Đứa trẻ chỉ được cho xem phương trình thì đang học thuộc một dữ kiện. Còn đứa trẻ đã gấp giấy nhưng không bao giờ được dẫn tới phương trình thì mới chỉ làm thủ công.
Đây chính là chỗ nối việc thực hành với học tập theo khái niệm và rốt cuộc với tư duy trừu tượng. Vật thật là giàn giáo. Mà giàn giáo thì sinh ra để được tháo xuống.
Khi học qua thực hành thất bại
Nhà trường thường bán việc thực hành như một điều tốt không phải bàn cãi. Bằng chứng thì thú vị hơn thế, và một phụ huynh đang đánh giá trường nên biết điều gì có thể hỏng.
- Nó làm quá tải người mới. Kirschner, Sweller và Clark lập luận năm 2006 rằng hoạt động ít được hướng dẫn đặt gánh nặng lớn lên trí nhớ làm việc. Một đứa trẻ chưa có nền kiến thức vững có thể dành cả tiết học chỉ để xoay xở với nhiệm vụ mà không học được khái niệm nào.
- Nó cấy chặt những hiểu sai. Một thí nghiệm hỏng mà không được mổ xẻ sẽ dạy điều sai một cách rất tự tin.
- Nó dừng lại ở hoạt động. Mô hình được dựng lên, được ngắm, được chụp ảnh, rồi không bao giờ nối với điều gì cả. Đây là kiểu thất bại phổ biến nhất và cũng khó phát hiện nhất với phụ huynh, vì nhìn thì rất đẹp.
- Nó có thể là một màn trình diễn tốn kém. Thực hành ngốn thời gian. Nếu thời gian đó không đổi lại được hiểu biết thì một lời giải thích tử tế đã tốt hơn.
Học qua thực hành mà hướng dẫn kém thì tệ hơn một bài giảng tốt. Chúng tôi thà nói thẳng còn hơn giả vờ ngược lại.
Nhìn lại không phải là phần tùy chọn
Lập luận thật của Dewey không phải là trải nghiệm thì dạy được. Ông nói trải nghiệm cộng với việc nhìn lại mới dạy được. Thiếu nửa sau, đứa trẻ chỉ đơn giản là đã bận rộn.
Trong thực tế, điều này nghĩa là tiết học không kết thúc khi hoạt động kết thúc. Nó kết thúc khi học sinh nói được mình đã tìm ra gì, điều gì làm mình bất ngờ, lần sau mình sẽ làm khác thế nào, và nó nối với cái gì. Cuộc trò chuyện đó chính là nơi việc học được củng cố, và cũng là thứ đầu tiên bị hy sinh khi tiết học hết giờ.
Có một câu rất đáng hỏi nhà trường: mười phút cuối của một tiết thực hành diễn ra chuyện gì? Nếu câu trả lời là dọn dẹp, bạn đã biết được điều mình cần biết.
Nó phát huy ở những môn nào
Khoa học. Ngôi nhà tự nhiên của nó. Nhưng giá trị nằm ở việc thiết kế thí nghiệm và lập luận từ kết quả, không nằm ở màn trình diễn của phản ứng.
Toán. Giáo cụ trực quan có tác dụng, và nghiên cứu ủng hộ điều đó, nhưng chỉ khi trẻ được đưa ra khỏi chúng. Một em lớp 6 vẫn còn đếm khối gỗ là một em đã bị phụ bởi người thầy không dựng nổi cây cầu.
Tiếng Anh. Diễn một cảnh cho thấy nhân vật muốn gì theo cách mà việc ghi chú trên trang sách không làm được. Rồi bạn quay lại trang sách.
Lịch sử và địa lý. Cầm một tư liệu gốc, vẽ bản đồ một khu phố, dựng lại một lập luận. Việc làm bằng tay khiến khái niệm trừu tượng bằng chứng trở nên cụ thể.
Kiểu thực hành này nằm trong nhóm phương pháp học tập chủ động rộng hơn và đạt tới dạng đầy đủ nhất của nó trong học tập theo dự án.
Nếu con bạn khó chịu với sự bừa bộn và ồn ào
Không phải đứa trẻ nào cũng phát triển tốt trong một lớp học ồn ào, nhiều va chạm và khó đoán, và có những em thấy thật sự khổ sở chứ không chỉ là lạ lẫm.
Trẻ nhạy cảm về giác quan, trong đó có nhiều trẻ tự kỷ, có thể bị quá tải bởi đúng những điều kiện mà một tiết thực hành tạo ra. Câu trả lời không phải là miễn cho các em khỏi việc thực hành, vì như vậy là cắt các em khỏi một cách học rất mạnh. Câu trả lời là điều chỉnh: vật liệu ít gây tiếng động hơn, cấu trúc dễ đoán, một vai trò rõ ràng trong nhóm, và một chỗ để rút ra nếu cần.
Nếu một ngôi trường không nói được họ xử lý chuyện này ra sao, nghĩa là họ chưa từng nghĩ tới. Hãy hỏi.
Nó có hợp với iGCSE và A Level không?
Nỗi lo là việc thực hành thì đáng yêu ở tuổi lên bảy nhưng thành gánh nặng ở tuổi mười sáu. Đó là nỗi lo hợp lý và câu trả lời hoàn toàn phụ thuộc vào cây cầu.
Các bài thực hành bắt buộc là một phần của đề cương môn khoa học, và học sinh được kiểm tra về chúng. Ngoài ra, những thang điểm cao hơn yêu cầu học sinh áp dụng một nguyên lý vào tài liệu chưa từng gặp và bảo vệ một phán đoán. Một học sinh đã thật sự cầm nắm một khái niệm thì có thứ để lập luận từ đó. Một học sinh chỉ mới đọc về nó thì đang làm việc hoàn toàn bằng trí nhớ.
Thứ thay đổi theo tuổi là tỷ lệ. Việc thực hành trở nên thưa hơn và có mục đích hơn, còn phần trừu tượng mà nó nuôi thì trở thành sự kiện chính. Đó không phải là rút lui khỏi việc học qua thực hành. Đó chính là điều mà việc học qua thực hành sinh ra để phục vụ.
Hỗ trợ tại nhà
- Đừng ra tay cứu quá sớm. Khoảnh khắc ngay trước lúc trẻ tự nghĩ ra là khoảnh khắc khó chịu với người lớn đang đứng nhìn. Nó cũng chính là khoảnh khắc việc học diễn ra.
- Hãy nấu một món và hỏi về phần toán trong đó. Chia đôi một công thức là một bài học phân số mà con không thể né bằng cách học thuộc quy tắc.
- Hãy hỏi câu hỏi bắc cầu. Điều đó cho thấy gì? và Chỗ nào khác thì điều đó cũng đúng? Đây là hai câu biến một hoạt động thành việc học.
- Hãy để nó hỏng. Một tòa tháp đổ, nếu được mổ xẻ, dạy được nhiều hơn một tòa tháp đứng được nhờ may mắn.
ABCIS triển khai ra sao
Tại Trường Quốc tế ABC (ABCIS), chúng tôi dạy chương trình Anh quốc, và chúng tôi xem việc thực hành là một phương tiện chứ không phải một màn trưng bày.
- Chúng tôi dựng cây cầu một cách có chủ đích. Cụ thể, rồi biểu tượng, rồi trừu tượng. Một tiết toán kết thúc mà giáo cụ vẫn còn nằm trên bàn là một tiết chưa xong, và giáo viên của chúng tôi biết điều đó.
- Chúng tôi hướng dẫn thay vì để trẻ tự mò. Người mới cần cấu trúc. Tính độc lập là thứ chúng tôi hướng tới, không phải thứ chúng tôi bắt đầu bằng.
- Chúng tôi giữ bằng được phần nhìn lại. Phần cuối của một tiết thực hành mới là phần khiến toàn bộ thời gian còn lại trở nên đáng giá, và nó không phải là phần dọn dẹp.
- Chúng tôi điều chỉnh cho những em cần điều đó. Sĩ số nhỏ nghĩa là giáo viên nhận ra được em nào thấy tiếng ồn là quá sức, và có thể làm gì đó.
Các phòng thí nghiệm, xưởng và studio chuyên biệt của chúng tôi nằm trong thời khóa biểu chứ không phải để dành cho các buổi tham quan. Chúng tôi giữ bốn kỳ thanh tra BSO Outstanding liên tiếp, gần nhất là tháng 1 năm 2024, và được Cambridge International cùng AQA công nhận. Mỗi năm, hơn 95% học sinh tốt nghiệp của chúng tôi vào học tại các trường đại học trên khắp thế giới.
Hãy tìm hiểu xem việc học qua thực hành tại ABCIS có thể nâng đỡ sự phát triển của con bạn ra sao. Liên hệ hôm nay để tìm hiểu về tuyển sinh hoặc sắp xếp một buổi tham quan trường.
- Cơ sở Trung Sơn: #152-158, Đường số 1, Trung Sơn, xã Bình Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Cơ sở Nhà Bè: #2, Đường số 9, Tân An Huy, xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Điện thoại: +84 (0)28 7308 1828
- Email: office@theabcis.com
Làm, rồi mới hiểu
Có một câu thường được gán cho Benjamin Franklin: hãy nói với tôi và tôi sẽ quên, hãy cho tôi tham gia và tôi sẽ học được. Câu đó không phải của Franklin. Đó là một cách diễn đạt phóng tác từ nhà tư tưởng Nho gia Tuân Tử, viết ở Trung Quốc hơn hai nghìn năm trước, một xuất xứ vừa chính xác hơn vừa thú vị hơn với các gia đình ở đây.
Ông đúng, với một điều kiện mà ông không cần nói ra còn trường học hiện đại thì cần: sự tham gia chỉ dạy được điều gì đó nếu có ai đó giúp đứa trẻ nhìn ra mình vừa tham gia vào chuyện gì.
Hãy đặt lịch tham quan trường và xin được xem phần cuối của một tiết thực hành, đừng xem phần đầu. Phần đầu thì lúc nào cũng đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Học tập qua thực hành nghĩa là gì?
Nó có nghĩa là học bằng cách làm: cầm nắm vật liệu, dựng, thử và giải quyết vấn đề bằng tay chứ không chỉ nghe hay đọc. Nửa sau thiết yếu là nối hoạt động đó với ý tưởng trừu tượng nằm bên dưới.
Có ví dụ cụ thể nào không?
Một ví dụ đã làm sẵn là rõ nhất. Một em lớp 5 gấp những dải giấy thành một phần hai và một phần tư, rồi vẽ sơ đồ thanh cho đúng thứ mình vừa gấp, rồi viết phương trình khớp với nó. Việc gấp làm cho phương trình có nghĩa. Không có việc gấp thì đó là một quy tắc để học thuộc; không có phương trình thì việc gấp chỉ là thủ công.
Cách này có phải chỉ hợp với trẻ học bằng vận động không?
Không, và điều này đáng nói cho rõ. Quan niệm rằng trẻ có kiểu học cố định theo thị giác, thính giác hay vận động không được bằng chứng ủng hộ, và việc dạy theo một kiểu học được cho là của trẻ không cải thiện kết quả. Học qua thực hành không phải một phương pháp dành cho một kiểu trẻ. Đó là một cách xây hiểu biết có tác dụng với mọi trẻ, bởi cầm nắm một ý tưởng là chuyện khác với nghe về nó.
Nó có thể phản tác dụng không?
Có, và điều đó xảy ra khá thường xuyên. Việc thực hành không nối với khái niệm thì tạo ra niềm vui mà không tạo ra việc học. Nghiên cứu về tải nhận thức cũng cho thấy hoạt động ít được hướng dẫn có thể làm ngợp một đứa trẻ chưa có nền kiến thức để hiểu nó, khiến chỗ hiểu sai nằm nguyên tại chỗ. Việc thực hành thiết kế kém thì tệ hơn một lời giải thích tốt.
Nó có còn hiệu quả ở bậc thi cử không?
Có, với điều kiện nó nuôi phần trừu tượng chứ không thay thế phần đó. Các bài thực hành bắt buộc được kiểm tra trực tiếp ở môn khoa học. Rộng hơn, những thang điểm cao thưởng cho việc áp dụng một nguyên lý vào tài liệu chưa từng gặp, và một học sinh đã thật sự cầm nắm khái niệm thì có nhiều thứ để lập luận hơn một em chỉ mới đọc về nó. Tần suất thực hành giảm dần theo tuổi, còn mục đích của nó thì sắc lại.
Con tôi nhạy cảm với tiếng ồn thì sao?
Đây là một khó khăn có thật và khá phổ biến, nhất là với trẻ nhạy cảm về giác quan. Câu trả lời là điều chỉnh chứ không phải miễn trừ: một cấu trúc dễ đoán, một vai trò rõ ràng, vật liệu ít gây tiếng động, và một chỗ để bước ra. Hãy hỏi bất kỳ ngôi trường nào bạn đang cân nhắc xem họ xử lý ra sao. Nếu họ không có câu trả lời, nghĩa là họ chưa từng nghĩ tới.
Nó quan trọng nhất ở giai đoạn nào?
Nó quan trọng nhất ở những năm tiểu học, khi trẻ cần vật thật để nắm được những ý mà mình chưa xử lý được ở mức trừu tượng. Sau đó nó không hết hữu ích, nhưng nó đổi khác: thưa hơn, có mục đích hơn, và ngày càng phục vụ cho phần trừu tượng thay vì thay thế phần đó.
