Học thông qua chơi là phương pháp giúp trẻ học qua những trò chơi được giáo viên lên kế hoạch có mục đích. Trẻ khám phá, xây dựng, đóng vai và giải quyết vấn đề. Giáo viên định hướng trò chơi hướng tới những mục tiêu học tập rõ ràng.
Nhiều phụ huynh xem vui chơi là lúc nghỉ ngơi giữa giờ học. Với trẻ nhỏ, chơi chính là cách học. Tại The ABC International School (ABCIS), vui chơi là trọng tâm của chương trình Mầm non.
Bài viết này giải thích phương pháp học thông qua chơi, từ các loại hình vui chơi đến lợi ích. Chúng tôi cũng chia sẻ cách các trường Anh quốc áp dụng phương pháp này và cách phụ huynh hỗ trợ con tại nhà.
Những điểm chính
- Chơi là cách trẻ nhỏ học. Vui chơi phát triển ngôn ngữ, tư duy, kỹ năng xã hội và sự tự tin.
- Có kế hoạch, không ngẫu nhiên. Giáo viên thiết kế trò chơi xoay quanh mục tiêu học tập rõ ràng.
- Chương trình Anh quốc yêu cầu điều này. Khung chương trình EYFS khẳng định vui chơi là thiết yếu cho sự phát triển.
- Chuẩn bị cho trẻ vào tiểu học. Kỹ năng hình thành qua vui chơi là nền tảng cho đọc, viết và toán.
- Phụ huynh có thể hỗ trợ tại nhà. Trò chơi hằng ngày trở thành bài học khi có câu hỏi phù hợp.
Học thông qua chơi là gì?
Học thông qua chơi dùng vui chơi làm cách học chính của trẻ trong những năm đầu đời. Phương pháp này phát huy sự tò mò tự nhiên của trẻ thay vì đi ngược lại nó.
Vui chơi và học thông qua chơi khác nhau thế nào?
Mọi trò chơi đều có giá trị, nhưng không phải trò chơi nào cũng là học thông qua chơi. Điểm khác biệt nằm ở chủ đích.
Trong phương pháp học thông qua chơi, giáo viên chuẩn bị môi trường, quan sát kỹ và tham gia đúng lúc. Một câu hỏi hay một vật liệu mới có thể biến trò chơi đơn giản thành bài học thực sự.
“Học mà chơi, chơi mà học”
Nhiều gia đình Việt Nam quen thuộc với câu nói này. Nó thể hiện trọn vẹn tinh thần của phương pháp học thông qua chơi.
Ý tưởng này không mới. Điều nghiên cứu hiện đại bổ sung là hiểu rõ hơn phương pháp này hiệu quả như thế nào và vì sao.
Ai dẫn dắt trò chơi?
Học thông qua chơi không phải một hoạt động duy nhất. Nó trải dài trên một phổ, từ trò chơi do trẻ dẫn dắt đến trò chơi do giáo viên dẫn dắt.
| Loại hình | Ai dẫn dắt | Vai trò của người lớn | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Chơi tự do | Trẻ | Cung cấp vật liệu và giữ an toàn cho trẻ | Xếp khối theo ý thích |
| Chơi có hướng dẫn | Cùng nhau | Đặt câu hỏi và gợi ý ý tưởng mới | “Làm sao để tòa tháp cao hơn nhỉ?” |
| Chơi do người lớn dẫn dắt | Giáo viên | Đặt mục tiêu rõ ràng và làm mẫu kỹ năng | Trò chơi đếm số với luật đơn giản |
Lớp học tốt sử dụng cả ba hình thức. Trẻ cần sự tự do để khám phá và người lớn biết khi nào nên tham gia.
Các loại hình vui chơi chính
Đóng vai và giả vờ
Chơi bán hàng, bác sĩ hay gia đình giúp trẻ thử nghiệm các vai trò ngoài đời thực. Trò chơi này phát triển ngôn ngữ, sự thấu cảm và trí tưởng tượng.
Chơi xây dựng
Khối gỗ, gạch lắp ghép và hộp giấy dạy trẻ toán học và kỹ thuật sơ khai. Trẻ học về kích thước, sự cân bằng và quan hệ nhân quả.
Vận động
Chạy, leo trèo, nhảy và giữ thăng bằng giúp trẻ khỏe mạnh và phối hợp tốt. Các hoạt động này cũng giúp trẻ học cách kiểm soát rủi ro.
Chơi giác quan và khám phá
Cát, nước, bột nặn và màu vẽ mời gọi trẻ tìm tòi. Trẻ tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu mình đổ, trộn hay bóp.
Chơi xã hội
Chơi cùng bạn dạy trẻ biết chờ lượt, chia sẻ và nhường nhịn. Những kỹ năng xã hội cho trẻ đầu đời này định hình cách trẻ hòa hợp với người khác trong nhiều năm.
Trò chơi của trẻ phát triển như thế nào?
Năm 1932, nhà nghiên cứu Mildred Parten mô tả sáu giai đoạn chơi xã hội. Trẻ đi qua các giai đoạn này dần dần:
- Chơi không mục đích: quan sát và di chuyển mà không có mục đích rõ ràng.
- Chơi một mình: chơi riêng, mải mê với hoạt động của mình.
- Chơi quan sát: nhìn các bạn khác chơi mà không tham gia.
- Chơi song song: chơi bên cạnh bạn khác, nhưng không chơi cùng.
- Chơi liên kết: dùng chung đồ chơi và trò chuyện, nhưng chưa có tổ chức chặt chẽ.
- Chơi hợp tác: cùng nhau hướng tới một mục tiêu chung.
Các giai đoạn này không gắn với độ tuổi cố định. Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, và trẻ lớn hơn vẫn chuyển qua lại giữa các giai đoạn.
Lợi ích của phương pháp học thông qua chơi
Vui chơi cho trẻ cơ hội khám phá sở thích, bày tỏ ý tưởng và học hỏi từ trải nghiệm hằng ngày. Qua các hoạt động vui chơi, trẻ xây dựng sự tự tin, phát triển kỹ năng xã hội và học cách làm việc cùng người khác.
Ngôn ngữ và giao tiếp
Trẻ học từ mới khi cần chúng để chơi. Trò chơi đóng vai cho trẻ lý do để nói, lắng nghe và giải thích.
Kỹ năng xã hội và cảm xúc
Vui chơi dạy trẻ biết chia sẻ, chờ đợi, thương lượng và kiểm soát sự bực bội. Đây là nơi trí tuệ cảm xúc (EQ) bắt đầu phát triển.
Tư duy và giải quyết vấn đề
Một tòa tháp cứ đổ mãi là một vấn đề thực sự cần giải quyết. Vui chơi phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng tư duy sáng tạo từ sớm.
Phát triển thể chất
Leo trèo và chạy nhảy phát triển vận động thô. Xâu hạt, vẽ và lắp ghép rèn khả năng vận động tinh cần thiết cho việc viết.
Đọc và toán sơ khai
Đếm khối, phân loại hình khối hay viết danh sách đi chợ giả vờ đều xây dựng nền tảng đọc viết và tính toán. Trẻ học những kỹ năng này vì trẻ cần đến chúng.
Học tiếng Anh qua vui chơi
Với trẻ bắt đầu đi học khi còn ít tiếng Anh, vui chơi là một trong những cách học tốt nhất. Trẻ tiếp thu từ ngữ một cách tự nhiên vì muốn được tham gia cùng bạn.
Chương trình hỗ trợ tiếng Anh EAL tốt sẽ phát huy chính động lực tự nhiên đó.
Học thông qua chơi trong chương trình giáo dục Anh quốc
Các trường Anh quốc áp dụng chương trình mầm non EYFS (Early Years Foundation Stage) từ 2 tuổi đến hết lớp Reception. Vui chơi được quy định trong chính khung chương trình này.
EYFS nói gì về vui chơi?
Khung chương trình khẳng định rằng “vui chơi là thiết yếu cho sự phát triển của trẻ”. Trẻ học “bằng cách tự dẫn dắt trò chơi của mình”. Trẻ cũng học qua các hoạt động vui chơi và học tập “có sự hướng dẫn của người lớn”.
Ba đặc điểm của việc học hiệu quả
EYFS mô tả ba cách trẻ học tốt nhất:
- Chơi và khám phá. Trẻ tìm tòi, trải nghiệm và dám thử.
- Học chủ động. Trẻ tập trung, kiên trì khi gặp khó và vui khi đạt được thành quả.
- Sáng tạo và tư duy phản biện. Trẻ phát triển ý tưởng riêng và tìm ra mối liên hệ giữa chúng.
Vui chơi có dừng lại sau lớp Reception không?
Không hoàn toàn. EYFS cho biết khi trẻ lên lớp Reception, cần tập trung nhiều hơn vào việc giảng dạy.
Vui chơi vẫn có chỗ đứng trong chương trình Key Stage 1, dù các tiết học có cấu trúc rõ ràng hơn. Bài viết chuẩn bị cho con vào lớp 1 của chúng tôi giải thích sự thay đổi này.
“Con tôi có thực sự đang học không?”
Đây là câu hỏi phụ huynh hỏi nhiều nhất. Đó là một câu hỏi hợp lý, nhất là khi con về nhà chỉ kể về các trò chơi.
Vui chơi và học chữ sớm
Nhiều gia đình mong con sớm làm bài tập và luyện viết. Ép trẻ học chính thức quá sớm có thể khiến trẻ lo âu thay vì sẵn sàng.
Vui chơi xây dựng những nền tảng mà việc học chính thức cần đến: sự chú ý, ngôn ngữ, sự tự tin và tò mò.
Giáo viên theo dõi sự tiến bộ qua vui chơi thế nào?
Trong EYFS, giáo viên chủ yếu đánh giá bằng cách quan sát trẻ chơi. Họ ghi nhận những gì mỗi trẻ làm được, rồi lên kế hoạch cho bước tiếp theo.
Con có sẵn sàng vào Year 1 không?
Trẻ học thông qua chơi bước vào Year 1 với nền tảng vững chắc. Các em thường tự tin, tò mò và có khả năng tập trung.
Hoạt động học thông qua chơi tại nhà
Từ 2 đến 3 tuổi
- Đổ gạo hoặc nước vào khay và thêm vài chiếc cốc để con rót.
- Cùng con xếp chồng các khối và đếm từng khối.
- Hát những bài hát vận động gọi tên các bộ phận cơ thể.
Từ 3 đến 5 tuổi
- Bày một cửa hàng giả vờ với tiền xu thật và nhãn giá.
- Dựng một “căn lều” và cùng nghĩ ra câu chuyện về người sống trong đó.
- Phân loại đồ chơi theo màu sắc, kích thước hoặc chủng loại.
Từ 5 đến 7 tuổi
- Chơi các trò board game có đếm số và chờ lượt.
- Cùng nấu ăn và để con đong nguyên liệu.
- Cùng sáng tác một câu chuyện, mỗi người lần lượt thêm một câu.
Hãy đặt những câu hỏi mở, như “Con nghĩ điều gì sẽ xảy ra?” Giúp con cân bằng giữa việc học và vui chơi cho trẻ luôn quan trọng ở mọi lứa tuổi.
Một lớp học thông qua chơi tốt trông như thế nào?
- Trẻ bận rộn và trò chuyện, không ngồi im lặng.
- Có các khu vực rõ ràng cho xây dựng, đọc sách, đóng vai và chơi với vật liệu.
- Giáo viên chơi cùng trẻ và đặt câu hỏi.
- Có thời gian ngoài trời thường xuyên.
Bài viết hướng dẫn chọn trường mầm non quốc tế của chúng tôi có liệt kê những dấu hiệu cần lưu ý.
Cách ABCIS áp dụng phương pháp học thông qua chơi
Xây dựng trên nền tảng EYFS
Tại The ABC International School (ABCIS), chương trình Mầm non của chúng tôi theo khung Early Years Foundation Stage (EYFS). Chúng tôi lên kế hoạch các trải nghiệm học tập dựa trên sở thích và giai đoạn phát triển của từng trẻ.
Chúng tôi cân bằng giữa trò chơi do trẻ khởi xướng và hoạt động do giáo viên dẫn dắt để khơi gợi sự tò mò, sáng tạo và tự tin. Mỗi lớp EYFS có ít nhất một trợ giảng hỗ trợ trẻ trong suốt hành trình học tập.
Học thông qua chơi ngay từ ngày đầu tiên
Tại ABCIS, vui chơi là một phần trong hành trình của trẻ ngay từ đầu. Ngay cả quy trình tuyển sinh cho trẻ nhỏ cũng có bài đánh giá qua vui chơi. Điều này giúp chúng tôi hiểu cách mỗi trẻ suy nghĩ, khám phá và giao tiếp trong một môi trường thoải mái.
Cơ sở dành riêng cho bậc Mầm non
Các lớp Mầm non và Key Stage 1 của chúng tôi học tại cơ sở Trung Sơn, nơi trẻ được khám phá, vui chơi và học tập trong môi trường hỗ trợ. Khi lớn lên, trẻ có thể tiếp tục hành trình học tập tại ABCIS cho đến 18 tuổi.
Học nghiêm túc, qua vui chơi
Học thông qua chơi không đối lập với giáo dục nghiêm túc. Trong những năm đầu đời, đó chính là giáo dục nghiêm túc.
Hãy tìm những lớp học tràn ngập trò chơi có mục đích, và mang tinh thần đó về nhà. Những kỹ năng con xây dựng hôm nay sẽ hỗ trợ mọi điều phía sau.
Hãy tìm hiểu chương trình Mầm non của chúng tôi, hoặc đặt lịch tham quan để tận mắt thấy phương pháp học thông qua chơi. Đội ngũ tuyển sinh luôn sẵn lòng hỗ trợ.
- Cơ sở Trung Sơn: Số 152-158, Đường số 1, Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Cơ sở Nhà Bè: Số 2, Đường số 9, Tân An Huy, Xã Nhà Bè, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Điện thoại: +84 (0)28 7308 1828
- Email: office@theabcis.com
Câu hỏi thường gặp
Đó là phương pháp giúp trẻ học qua những trò chơi được giáo viên lên kế hoạch có mục đích. Trẻ khám phá và thử nghiệm, còn giáo viên định hướng trẻ tới các mục tiêu học tập.
Phương pháp này quan trọng nhất từ 2 đến khoảng 6 tuổi. Tại các trường Anh quốc, nó tiếp tục ở Key Stage 1 song song với các tiết học có cấu trúc hơn.
Với trẻ nhỏ, vui chơi xây dựng những nền tảng mà việc học chữ cần đến. Phần lớn các trường tốt kết hợp cả hai, điều chỉnh tỷ lệ khi trẻ lớn lên.
Đóng vai và giả vờ, chơi xây dựng, vận động, chơi giác quan và chơi xã hội. Mỗi loại phát triển những kỹ năng khác nhau.
Có. Khung chương trình EYFS khẳng định vui chơi là thiết yếu cho sự phát triển của trẻ và là trọng tâm của giai đoạn mầm non.
Hãy hỏi giáo viên những gì họ quan sát được. Phụ huynh sẽ thấy vốn từ, sự tự tin, khả năng tập trung và tính tự lập của con tăng dần.
Hãy cho con đồ chơi mở, chơi cùng con và đặt câu hỏi mở. Các hoạt động hằng ngày như nấu ăn và đi chợ đều rất hiệu quả.
