Cách phòng chống bạo lực học đường: Điều gì thực sự hiệu quả và phụ huynh có thể giúp gì

Nhà trường phòng chống bạo lực học đường hiệu quả nhất bằng cách tiếp cận toàn trường. Điều đó có nghĩa là có chính sách rõ ràng, giám sát nhất quán, dạy sự thấu cảm và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh. Chỉ một buổi chào cờ hay chỉ trừng phạt hiếm khi mang lại hiệu quả.

Phần lớn phụ huynh chỉ nghĩ đến bắt nạt khi chuyện đã xảy ra. Lúc đó, các khuôn mẫu hành vi đã hình thành. Tại The ABC International School (ABCIS), chúng tôi tin rằng phòng ngừa là việc làm hằng ngày, không phải phản ứng khẩn cấp.

Bài viết này giải thích cách phòng chống bạo lực học đường dựa trên bằng chứng nghiên cứu. Nội dung bao gồm các hình thức, nguyên nhân, tác động lâu dài và những gì phụ huynh có thể làm.

Những điểm chính

• Bắt nạt khác với mâu thuẫn. Bắt nạt lặp đi lặp lại, có chủ đích và có sự chênh lệch quyền lực.
• Phòng ngừa có hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy các chương trình trong trường học có thể giảm bắt nạt một cách đo lường được.
• Toàn trường hiệu quả hơn một lần duy nhất. Chính sách, giám sát, giảng dạy và phụ huynh đều cần cùng hướng.
• Người chứng kiến có sức mạnh thực sự. Những bạn dám lên tiếng là một trong những lá chắn mạnh nhất.
• Tác động có thể kéo dài hàng chục năm. Đó là lý do hành động sớm rất quan trọng.

Bắt nạt học đường là gì?

Bắt nạt là hành vi cố ý làm tổn thương người khác, lặp đi lặp lại. Trẻ thực hiện hành vi có nhiều quyền lực hơn trẻ bị bắt nạt.

Ba đặc điểm: Lặp lại, có chủ đích và không cân bằng

• Lặp lại. Xảy ra nhiều hơn một lần, hoặc có khả năng sẽ tái diễn.
• Có chủ đích. Mục đích là làm tổn thương, đe dọa hoặc kiểm soát.
• Không cân bằng. Một trẻ có nhiều quyền lực hơn, nhờ vóc dáng, vị thế hoặc số đông.

Bắt nạt, mâu thuẫn và chơi đùa mạnh tay khác nhau thế nào?

Không phải mọi lần xích mích đều là bắt nạt. Phân biệt được chúng giúp người lớn phản ứng đúng cách.

Các hình thức bắt nạt

Thể chất

Đánh, đá, xô đẩy hoặc làm hỏng đồ dùng. Đây là hình thức người lớn dễ nhận ra nhất.

Lời nói

Gọi biệt danh xấu, lăng mạ, đe dọa và trêu chọc ác ý. Hình thức này thường diễn ra ở nơi người lớn không nghe thấy.

Xã hội và quan hệ

Cô lập ai đó, tung tin đồn hoặc khiến bạn bè quay lưng với họ. Hình thức này khó chứng minh, nhưng gây tổn thương sâu sắc.

Dựa trên định kiến

Nhắm vào một đứa trẻ vì văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo, ngoại hình hoặc năng lực. Trong một ngôi trường đa dạng, giáo viên cần đặc biệt chú ý điều này.

Trên mạng

Bắt nạt qua mạng theo trẻ về tận nhà qua tin nhắn, trò chơi và mạng xã hội. Trẻ có thể cảm thấy không có cách nào thoát ra.

Vì sao một số trẻ bắt nạt người khác?

Hiếm khi chỉ có một nguyên nhân. Thường là nhiều yếu tố kết hợp với nhau.

Tìm kiếm quyền lực hoặc vị thế

Một số trẻ bắt nạt để được nổi tiếng hoặc kiểm soát trong nhóm. Nếu cách đó hiệu quả, hành vi thường sẽ tiếp diễn.

Khó kiểm soát cảm xúc hoặc gặp vấn đề ở nhà

Trẻ chưa học được cách kiểm soát cơn giận hay sự bực bội có thể trút lên người khác. Trí tuệ cảm xúc (EQ) yếu khiến điều này dễ xảy ra hơn.

Khó khăn trong gia đình, hoặc chính trẻ từng bị bắt nạt, cũng có thể là một phần nguyên nhân.

Sự khác biệt trở thành mục tiêu

Trẻ nổi bật hơn những bạn khác dễ gặp nguy cơ hơn. Đó có thể là học sinh mới, nói tiếng mẹ đẻ khác hoặc đến từ nền văn hóa khác.

Ở trường quốc tế, các nhóm đôi khi hình thành theo quốc tịch hoặc ngôn ngữ. Rèn luyện kỹ năng giao tiếp liên văn hóa giúp phá bỏ những bức tường đó.

Môi trường dung túng

Bắt nạt phát triển ở nơi giám sát lỏng lẻo và quy định không rõ ràng. Nó cũng lan rộng khi người lớn làm ngơ.

Hiểu nguyên nhân không có nghĩa là bao biện

Biết vì sao một đứa trẻ bắt nạt giúp chấm dứt hành vi đó. Nhưng điều đó không bao giờ khiến hành vi trở nên chấp nhận được.

Bạo lực học đường ảnh hưởng đến trẻ thế nào, hiện tại và nhiều năm sau

Tác động ngắn hạn

• Sa sút trong học tập.
• Khó ngủ, hoặc thay đổi khẩu vị.
• Đau đầu và đau bụng không rõ nguyên nhân.
• Ngại đến trường.

Tác động có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành

Một nghiên cứu của King’s College London đã theo dõi một nhóm trẻ sinh ra tại Anh trong suốt năm thập kỷ. Kết quả cho thấy tác động của việc bị bắt nạt thời thơ ấu vẫn còn rõ ở tuổi 50.

Những tác động đó bao gồm sức khỏe tinh thần và thể chất kém hơn. Bắt nạt không đơn giản là một giai đoạn rồi trẻ sẽ tự vượt qua.

Tác động lên trẻ đi bắt nạt và trẻ chứng kiến

Trẻ đi bắt nạt cũng gặp nhiều hệ lụy hơn nếu không ai can thiệp. Các em cần được giúp đỡ, không chỉ bị trừng phạt.

Người chứng kiến cũng bị ảnh hưởng. Nhìn thấy bắt nạt mà cảm thấy bất lực có thể khiến trẻ lo âu và khó tin tưởng người khác.

Cách phòng chống bạo lực học đường

1. Xây dựng văn hóa tôn trọng trong toàn trường

Kết quả tốt nhất đến từ cách tiếp cận toàn trường. Mọi người lớn, mọi không gian và mọi khối lớp đều truyền đi cùng một thông điệp.

Một phân tích tiếp theo của cùng nhóm nghiên cứu cho thấy thêm nhiều thành phần không làm kết quả tốt hơn. Làm một vài việc một cách nhất quán quan trọng hơn.

2. Có chính sách rõ ràng và thực thi nghiêm túc

Bộ tiêu chuẩn dành cho Trường Anh quốc ở nước ngoài (BSO) quy định rất rõ. Bắt nạt phải được “ngăn chặn trong phạm vi hợp lý có thể thực hiện”. Nhà trường phải làm được điều này thông qua “một chiến lược phòng chống bắt nạt hiệu quả”.

Các thanh tra viên kiểm tra điều này trong quá trình kiểm định BSO cho trường Anh Quốc ở nước ngoài. Tại Việt Nam, Nghị định 80/2017/NĐ-CP cũng đặt ra yêu cầu chung về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường.

Nội quy lớp học nên chuyển chính sách thành ngôn ngữ đời thường mà trẻ hiểu được.

3. Đào tạo giáo viên nhận diện và xử lý

Giáo viên cần nhận ra những hình thức bắt nạt kín đáo hơn, như cô lập và tung tin đồn. Họ cũng cần một cách phản ứng chung và nhất quán.

4. Giám sát các “điểm nóng”

Sân chơi, hành lang, nhà vệ sinh, xe đưa đón và hàng chờ ăn trưa là những nơi bắt nạt thường xảy ra. Sự hiện diện của người lớn ở những nơi này tạo ra khác biệt thực sự.

5. Dạy sự thấu cảm và kỹ năng xã hội

Trẻ cần được dạy cách đối xử với nhau, không chỉ được dặn dò. Các bài học về kỹ năng xã hội cho trẻ, kỹ năng lắng nghe tích cực và cách giải quyết bất đồng hằng ngày tạo nên nền tảng.

6. Giúp việc báo cáo đơn giản và an toàn

Trẻ phải biết rõ cần nói với ai, và tin rằng mình sẽ được lắng nghe nghiêm túc. Việc báo cáo không bao giờ được khiến tình hình tệ hơn với các em.

7. Trao quyền cho người chứng kiến

Phần lớn các vụ bắt nạt diễn ra trước mặt những trẻ khác. Khi bạn bè thể hiện rõ sự phản đối, bắt nạt mất đi “phần thưởng” của nó.

• Không cười hay hùa theo.
• Đứng cạnh bạn đang bị nhắm đến.
• Kể lại với một người lớn đáng tin cậy sau đó.

8. Tôn vinh sự khác biệt

Những ngôi trường chủ động trân trọng các nền văn hóa, ngôn ngữ và năng lực khác nhau sẽ khiến kẻ bắt nạt có ít thứ để nhắm vào hơn. Sự hòa nhập phải được thể hiện rõ ràng, không thể mặc định.

9. Hợp tác với phụ huynh

Thông tin dành cho phụ huynh là một trong những thành phần gắn với kết quả tích cực. Mối quan hệ giữa phụ huynh và giáo viên tốt giúp những cuộc trò chuyện khó khăn trở nên dễ dàng hơn.

10. Nói chuyện về bắt nạt ở nhà

Hãy giải thích bắt nạt là gì và việc kể với người lớn không bao giờ là “mách lẻo”. Trẻ được nghe điều này từ sớm sẽ dễ lên tiếng hơn.

Hãy tìm hiểu cách giúp con kết bạn ở trường. Trẻ chỉ cần có một người bạn tốt cũng đã được bảo vệ tốt hơn.

11. Làm gương về cách cư xử tôn trọng

Trẻ học cách đối xử với người khác bằng cách quan sát người lớn. Cách bố mẹ nói về người khác ở nhà rất quan trọng.

12. Đồng hành cùng con trong thế giới mạng

Hãy biết con dùng ứng dụng và trò chơi nào, và con trò chuyện với ai. Cùng nhau thống nhất cách xử lý nếu có điều gì không hay xảy ra trên mạng.

Những điều nên tránh

Hòa giải đồng đẳng (peer mediation) không phù hợp với bắt nạt. Cách này xem tình huống là một bất đồng giữa hai bên, trong khi một trẻ nắm nhiều quyền lực hơn.

Theo quan điểm của chúng tôi, chỉ một buổi chào cờ cũng không mang lại nhiều kết quả. Phòng ngừa phải được thể hiện rõ mỗi ngày.

Phụ huynh có thể làm gì khi bắt nạt xảy ra?

Dấu hiệu con có thể đang bị bắt nạt

• Có vết bầm không rõ lý do, hoặc đồ dùng bị hỏng, bị mất.
• Không muốn đến trường hoặc đi xe đưa đón.
• Ít bạn bè hơn, hoặc không còn được rủ đi chơi.
• Điểm số hoặc sự tự tin giảm đột ngột.

Cần làm gì nếu con đang bị bắt nạt?

• Bình tĩnh lắng nghe và tin con. Cảm ơn con vì đã kể với bố mẹ.
• Không hứa giữ bí mật. Giải thích rằng bố mẹ sẽ cần báo cho nhà trường.
• Ghi lại sự việc, bao gồm ngày giờ, tên người và địa điểm.
• Liên hệ nhà trường ngay. Hỏi rõ bước tiếp theo là gì và khi nào.
• Không đối chất với trẻ kia hoặc gia đình của trẻ. Hãy để nhà trường xử lý.

Việc rèn luyện sự tự tin cho trẻ sau đó cũng rất quan trọng. Nếu con vẫn còn căng thẳng kéo dài, hãy tìm đến chuyên gia hỗ trợ.

Nếu chính con là người bắt nạt thì sao?

Điều này khó nghe, nhưng hãy giữ bình tĩnh. Cố gắng hiểu điều gì đang thúc đẩy hành vi của con.

Hãy nói rõ rằng hành vi đó phải dừng lại, và thống nhất hậu quả. Sau đó, giúp con khắc phục tổn thương đã gây ra, cùng phối hợp với nhà trường.

Cách ABCIS phòng chống bạo lực học đường

Được kiểm định theo tiêu chuẩn

Các đợt kiểm định BSO đánh giá chiến lược phòng chống bắt nạt của chúng tôi theo tiêu chuẩn nêu trên. Lần gần nhất vào tháng 1 năm 2024 đạt xếp loại Xuất sắc (Outstanding).

Học qua nhập vai

Trong câu lạc bộ kịch, học sinh đóng lại những tình huống bắt nạt có thể gặp ở trường. Các em lần lượt vào vai trẻ bị nhắm đến, trẻ đi bắt nạt và người chứng kiến.

Sau đó, các em chia sẻ cảm nhận ở từng vai. Đặt mình vào vị trí người khác giúp xây dựng sự thấu cảm nhanh hơn nhiều so với một bài giảng.

Các em cũng tập nói và làm những điều cần thiết trong thực tế. Một học sinh đã tập lên tiếng sẽ dễ làm điều đó khi tình huống thật xảy ra.

Cảm giác thuộc về ngoài lớp học

House Teams cho học sinh một tập thể để gắn bó ngoài lớp của mình. Mô hình Liên Hợp Quốc (MUN) dạy học sinh lớn biết bất đồng một cách tôn trọng.

Cả hai đều mang lại cho trẻ cảm giác thuộc về. Trẻ cảm thấy mình thuộc về một tập thể sẽ ít bắt nạt người khác hơn, và ít bị cô lập hơn.

Xây dựng thói quen từ 2 đến 18 tuổi

Vì giảng dạy học sinh từ 2 đến 18 tuổi, chúng tôi có thể xây dựng những thói quen này dần dần. Sự tử tế ở bậc Mầm non trở thành khả năng tranh luận tôn trọng ở Sixth Form.

Chúng tôi xem việc chăm sóc sức khỏe tinh thần học sinh là nền tảng của mọi điều khác.

Phòng ngừa là thói quen của cả ngôi trường

Bắt nạt không phải là điều không thể tránh. Bằng chứng cho thấy nhà trường có thể giảm bắt nạt khi chính sách, giám sát, giảng dạy và phụ huynh cùng phối hợp.

Hãy trò chuyện với con từ sớm, nắm rõ các dấu hiệu và đặt câu hỏi trực tiếp với nhà trường. Phòng ngừa bắt đầu từ rất lâu trước khi có chuyện xảy ra.

Hãy tìm hiểu cách chúng tôi giữ an toàn và hỗ trợ học sinh từ Mầm non đến Sixth Form. Phụ huynh cũng có thể liên hệ đội ngũ tuyển sinh để tìm hiểu cách tiếp cận của trường.

• Cơ sở Trung Sơn: Số 152-158, Đường số 1, Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
• Cơ sở Nhà Bè: Số 2, Đường số 9, Tân An Huy, Xã Nhà Bè, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
• Điện thoại: +84 (0)28 7308 1828
• Email: office@theabcis.com

Câu hỏi thường gặp